Kur shfleton veprën e shkrimtarit, poetit, publicistit, dramaturgut më në zë, arbëreshit c. mendimet metamorfozohen në një tempull, të ngjashme me “Katedralen Sagrada Familja” të Gaudì, së cilës, gjithmonë i shtohet ndonjë pjesë arkitekture e mrekullueshme , dhe asnjëherë nuk të jep përshtypjen e asaj forme të përfunduar në madhështinë e saj. Mendoj se vepra e të madhit Schiro di Maggio, ka shumë hapësira, për vëzhgime dhe kritika, sa, kushdo mund të shkruaj mbi veprat e tij, t’i trajtoj ato nga një pikëpamje, gjuhësore, artistike, por edhe filozofike, duke i dhënë atyre vizione të reja letrare artistike.
Në këtë arqipelag vargjesh,“ Ishuj poezi” në qëndër të këtij kozmo, spikat mendimi i tij filozofik dhe identiteti i autorit, Hora.
Banorët e Horës janë “Njerëz si Lisi” por edhe të zymtë, të ngrisur, të rritur në atë ambjent ku ”, “Rreza e dheut” i lip dy orë më shumë Pecutës që të lejoj Diellin. Era lot bashk me ta. Brënda ka atë mall të asaj toke jo fizike, por shpirtërore, e për këtë mbath të ngjeshura gjithmonë flatrat e meridianit, ku shpirti i zhuritur ngjitet në trenin e shtegëtimit, shoqërohet nga binari i dhimbjes, dhe stancionet mbartin targën “Emigrant”. Ndalesat pikëzojnë me dritëzën e kuqe, ku qytete metopole të lira, por me zinxhirat e tyre të padukshëm. Çdo poezi mbart si një tatuazh sensin filozofik.
Iluminizmi, për Autorin është autentik. Është ai Ai diell fizik, që lind dy orë më prapa Kometës e metaforikisht do të bjerë në kokat e studentëve, t-iu ndrij atyre ndërgjegjësimin e gjuhës, kulturën e të parëve, por do të lëshojë edhe dy rreze mbi trutë e arbëreshit, i politizar, e i shitur, tregtari i shpirtit
Egistenzializmi, nuk është ai Sartre, por rezilienza, qendresa e një populli i veçantë siç është ajo i arbërshëve të Sicilisë, Hora e Arbëreshëve. Gjysh, Shqipëria ku është? Malli çanë malet, shkon tek ajo tokë. Egsistencializmi, i arbëreshit që hodhi gurin e parë, tashmë e bren gangrena kozmolite e largimit, dhe arbëreshi kërkon Itakën e tij. Itaka, në poezinë e Skiro di Maggio nuk është ajo metafora e udhëtimit, por njohuria, ndërgjegjja, është Itaka e Laertit, pjellore, që autori e pikturon me fjalë si një suerrealist i Breton, me një stil erotik-sensual poetik Apollinair; “carnalità e natura”; kodrat janë gjinjë, shirti tokës, metamorfozohet në vithe. “Laerti- shkëm, shartuesi i mirë i Hardhive”, e karkterizon razionalizmi i Cartesian sepse ai është ” shartues i mendimeve”.
Në poezitë e tij ndien sensin e artit figurativ: Britma e autorit, nuk është anonim si ajo Munch, është një akustikë ankthi, ku ai merr varkën dhe vozitë në këto ishujt e vetmuar. Janë 52 ishuj. Kanë emra të ndryshëm por është i njëjti popull, i njejti gjak. Të njëjtat probleme. Ende në port janë hijet galonet e Republikës së Venetikut dhe të Mbretit të Napolit.
Qyteza e tij bëhet ajo folezë, ku edhe penda ka vlerë, qytetarët e saj, në veprimet e tyre, (në të mirë apo në të keqe kodifikohen dhe shënderrohen pjesë e atij udhëtimi 600 vjeçar, por pa u ndarë nga ai sfond gjeografik i Kumetës, lumit Gjoni, ku vazhëzat në ditën e Themelimit të saj vishen si një nuse e të derdhur në arë. Vezullojnë. Djemtë të mbështjellë me frymën e nënës Mëmëdhe.
Paradokaslisht, sheshet kthehen në dromëza metropolite. Të metat e qytetarëve të tij janë personazhi të një Molieri në kohët moderne ku globalizimi, homologimi, shëndërrohen në një atlante dhe njerëzimi është i detyruar të hypi në këto vektor…
Filozofia e“ I fiori del mal”, nuk është ajo buqetë e hidhur e shoqërisë së degraduar së Bodleaur-it, por janë “Lulet e Gjineshtrës”, masakra, viktimat e ditës së 1 Maji, midis tyre dhe vogëluseshja 8-vjeçare. Është ajo shuplaka e fuqishme e asaj historie të hidhur italiane, qé ende nuk ka shkuar në vend drejtësia. Por kjo lulishte shkon edhe më tej, ka një specifikë, ka një emër “Lulet e kosovës”, janë të bukura, por janë edhe janë ato lulkuqe dhe bozhure që mban ai Ballkan Ilir, ku fati në shekuj i ra të luftoj për lirinë e tij, por edhe ajo indiferenca e Europës “tymi, që i duket si “ajo e tavave me fli” apo e një mishi të pjekur së gjallë”.
FotoFjalë krijojnë trajta. Metamorfozohen në imazhe. Vorbuj që na përcjellin disi tek filozofia Escher.
Shkronjat në poezinë e Di Maggio, krijojnë figura, fjalët tkurren në njësi themelore mendimi, dhe arsyeja në një etikettë mendore të konceptit. Vargjet, japin Haikun, tërësia, emocionin.
E pafundmja dhe e fundmja;Paradoksi dhe vetëngjashmëria: Struktura ciklike, ku subjekti dhe objekti krijojnë njëri-tjetrin në një qark të mbyllur. Renditja gjeometrike: Mozaikë dhe simetri që zbulojnë një rend të fshehur pas kaosit të dukshëm të natyrës dhe reflektimit ekzistencial.
Mitologjia dhe histori shkrihen bashkë : Autori, udhëton në lashtësi, prek Patrën, Mikenën, gjen popull që flasin të njëjtën gjuhë me të tijën, kthehet në Horën e tij. Në atë Horë ku qyteza derdhur në gurë i ngjan disi kështjellave në Koronë, ku lëvizin stërnipat e trimave të Misolongjisë, por edhe gra të bukura, të cilat nuk janë Eva, por herë janë Penolope, e herë si Nausika, por të veshura me petkat e bjeshkëve, me gjethe ulliri (“e zhgënjyer, ç’ngjyrosi vegimin e burrit veshur me degë lindur nga deti “).
Hora, është e lëngëshme, me puhizën e detit. Detari i vjetër ka lëkurën e mësuar nga kripa.Nga mimeza detare uturinjë drurët, nata, qumështore gushti,ndërsa qielli i mbarsur me profile botanike. Ulliri dhe dejti janë binomi e fjalë kyçe të autorit.
Botanika e ullirit ndërtohet në vargjet e autorit me gërmat në vertikal, i jep gjerarki:”I moçëm, mbreti i gjelbërimit dhe i lashtësisë, shatorja ullinjëzore,me rrudhat e etërve”. Filozofinë animismo; Autori e prek nuk e anashkalon: “Nuk është lehtë ti kuptosh ullirin, se kur ai vdes, metamorfozohet në profilin e një njeriut…” Poeti, rrafshin diakronik shton frazën “ Muratori në nevojë e përdorë si dru zjarri”, kështu që monologu, lë dialogon hapur me një animizëm pagan dhe telurik, ku peizazhi nuk është një sfond, por një entitet me të cilin duhet të bashkohet.
Tek poezia ; Sa i Çmueshëm është Uji , autori na përcjellë Filozofia e Talesit, substanca nga e cila rrjedhin jeta, ushqimi dhe vetë toka, e konceptuar si një disk që noton mbi valë.
Largimet për autorin bashkrenditen si gjeometri ikje. Shëndërrohen në siptoma, dhe si të tilla paraqiten si si “raggi X” radiografi e shumë linfave. Kanë forma, cikle, vorbuj, shpesh herë segment, por asnjëherë nuk janë një drejtëz, sepse krijojnë gjire, janë atje me regatat e tyre, ngarkuar në kohë dhe hapsirë me historinë, gjuhën, kulturën, identitetin. Na përcjellë në filozofinë e Hapësirës Fiziologjike, (na kujton filozofin Ernst Mach) ku Matja e Distancës, për autorin nuk bazohet vetëm në modele abstrakte ose gjeometrike të ngurta, por është i rrënjosur në hapësirën e përjetuar dhe të ndjeshme, kështuqë në çdo parabole “gjeometri ikje”, nuk ndodhet distanca gjeografike, por porte. Shohim atë të Kadiksit, e gjejmë Seremben që si një Romeo vajton fatin e tij të dashurisë. Në Rekanat – Leopardi, vështron universin, dashurohet me hënën, në Kalkutën- nënë Tereza, sfilitet që të varfërve t’iu japi pak jetë. Në Kosovën e përgjakur Ali Podrimja, i këndon farës së njerëzimit të qytetërimit.
Poezitë e erotikës janë një pikëtakimi ndryshe nga ajo ai akt ku Eros mban rolin e tij të aksionit ndaj Afroditës. Dashuria në vargjet e Di Maggio-s paraqitet pasion “ mishtore\ epshore apostrofuar në shpirtërore” të cilat përzihen në formën më natyrale e njerëzore “ Jepmë streh në sytë e tu në intimitetin e mureve të tua të buta” Dashuria dhe eriotismi janë të shkrirë, por gjejmë edhe ato dromza ku autori nuk shprehet nëpërmjet mitologjisë Marte\ Guerrieri, por, “Një armë pushim” midis qiellit dhe tokës;kur toka digjet, qielli e shuan me lotët e tij.
Shoh një pëlqim të autorit mbi veprën artit Spanjoll, kur Ai na ofron Picasson në Guernic-ën, mbërthyer në temën sublime atë dashurisë njerëzore. Sentimenti i dashursë për autorin është e lidhur me tokë, ku “brazda”, përmbanë gjeometrinë mizore . Poeti nuk është konformistë, “ Nuk e do rrethin e përsosur. Atje ku bihen preh demat në arenën e Seviljes”.
Lidhjet e autorit me Horën nuk “ është si një “ fissator Hofman”, ku saldohen “ frakturat scoposte” por janë përqafime të trefishtë hardhilidhëse , vreshta një palcë hekuri ka si mbështetje-që asnjë mrekulli të- të shkulë nga dashuria ime. Asgjë nuk është aplikative në dashurinë e poetit, por çdo gjë rrjeth organike.
Tek Poezia “Plaku”, mallëngjimi dhe trishtimi, janë në lëvizje, ndërthuren me një feedbak heshtjeje, midis asaj jete që po perëndon dhe të atij që është ende në jetë: “Amor ch’a nullo amato amar perdona” do të thoshte Aligheri në këngën e pestë të Ferrit vargu 103.
Interesante janë fotografitë të cilat janë në shërbim të poezisë. Ato i shohim ,në ngjyrën gri, ngjyrën e zbehjes, e shuarjes, të një shoqerie degraduese, por edhe si “infrarossi”, ku kjo shoqëri e sëmurë plot me siptoma, duhet të thellohet në analzën e saj. Ka nevojë për kura. Jemi një shoqëri epmpirike do të thoshe Bauman, një shoqëri e lëngëshme, ku vlerat njerëzore po eklipsohne nga bota kibernetike dhe ajo gjeopolitike.
Poeti mbyll ciklin e tij me një kapitull “Morea Ime”.
Nis me poezinë “Mëmës sime” Interesante është struktura e poezisë, ku autori vendos si nën titull “kllapa katrore”. Sqarimet në kllapa, shëndërrohen jo vetm si evidencim\ nënvizim, por bëhen pjesë themelore e poezisë, pt=ra ka një vlerë të dyfishtë. Ky mendim artistik i autorit na përcjellë deri diku në rrënjën katrore të Pitagorës (la razionalità geometrica e numerica).
Tek poezia “Këtu kam edhe tim vëlla” autori nuk qëndron thjesht një përshkrim epirik, mbi varret e të parëve të tyre, por trajton me dinjitet e linjë historike, pushtimin Otoman e deri në largimin e popullsisë shqiptare në Itali, e na lë të nënkuptojmë që autori është njohës shumë i mirë i historisë së popullit të tij.
Si një kronikë janë edhe vargjet thurur për 100 vjetorin e De Radës.
Një “ Lojë kibernetike” është edhe Poezia “ Lisi” ku madhështinë e De Radës, e këshillon hardisku me file “Lisi”.
Poeti, nuk duhet të jetë sipërfaqësor- thotë autori Skiro. Ai, duhet të jetë njohës i “Makrogjithësisë” duhet të jetë edhe “Micro gjithësisë, dheështë në kërkim ;“ Kërkon detin”. Atë det, ku Lundroi Milosao, atje ku Odiseo ishte në kërkim Itakës. Kërkën në thellësi. Thellësi e të cilit nga Talesi te Nietzsche, deti është i pranishëm në mendimin modern, shpesh si një alegori e iluzionit metafizik, «ku kuptimi humbet dhe vetëdija fundoset»- do të shkruante Guérard.
Nga Kanti, për të cilin toka e së vërtetës është një ishull në një oqean të trazuar; te Nietzsche, i cili këmbëngul në heshtjen e detit dhe e quan bukurinë e tij të heshtur hipokrite; te mendimtarët e shekullit të njëzetë si Foucault, i cili sheh në det parëndësi dhe humbje të kuptimit, mendimtarët sfidohen nga deti që Homeri e quan të pafarë, por pjellor.
Poezitë e poetit Di Maggio janë të ngjeshur si personazhet në arti detajuar i Brueglit. Penetron në to, dhe secila qëndron individuale me peshën e saj duke përcjellë atë aura e hollë të atyre teksturave, rreth i zgjedhur fjalësh për t’u orientuar drejt sfondeve që sodisin regjistra të shumëfishtë, hapje të shumëfishta drejt asaj që, thënë thjesht, është jeta me spektrat dhe urgjencat e saj.
